Sinds De Graaf van Medwert (dichter, schilder, gitarist, theatermaker enzovoort, enzovoort) Dongeradichter is (stads- en streekdichter van Dongeradeel, omgeving Dokkum), organiseert hij op de eerste zondag in de maand een poëziemiddag in eethuis De Waegh te Dokkum. De Schrijver schrijft elke maand een hilorische column, dit is een samentrekking van historisch en hilarisch (en dat is dan het minste dat daar over te zeggen valt), die dan wordt uitgevoerd op genoemde locatie door De Histotolk (welke natuurlijk ook De Schrijver blijkt te zijn).
Op deze plaats zal de meest recent uitgesproken hilorische column nog eens terug te lezen zijn. Om kennis te nemen van de voordracht hiervan zult u toch elke eerste zondag van de maand naar Dokkum moeten afreizen! (zie ook bij De Agenda).
De tijd. Hebt u even? Alles valt en staat met tijd: Hoe laat is het? Hoe laat ben je daar waar we hebben afgesproken? Hoe laat vertrekt de bus? Heb je even tijd? Ik heb geen tijd! Ik kom tijd tekort! Steeds meer vrije tijd en toch geen tijd voor dingen. Altijd weer tijd! Het lijkt alsof tijd een onveranderende en stabiele grootheid is. Iedereen verschuilt zich er achter. Overal in Nederland is het twaalf uur. Als het twaalf uur is. Dat is de normaalste zaak van de wereld. Vinden wij.
Maar, beste mensen, Laat mij u vertellen dat u en de meeste mensen in Nederland zo druk bezig zijn met nergens tijd voor te hebben dat er weer een zeer belangrijk jubileum dreigt te worden vergeten. Dit geld niet voor Amsterdam, daar hebben ze er een hele daklozenkrant aan gewijd. Daklozen hebben kennelijk wel overal tijd voor...
Het was vrijdag 1 mei 2009 precies honderd jaar geleden dat in heel Nederland de Amsterdamse tijd werd ingevoerd. Ja, daar staat u van te kijken. Pas honderd jaar hebben wij in Nederland overal eenzelfde tijdsbepaling! Pas honderd jaar! Dat is toch als of het gisteren was! Tenminste als je het afzet tegen de tijd die de geschiedenis al heeft gevuld!
Even voor de duidelijkheid. Voordien had elke plaats zijn eigen tijdsbepaling: De zonnetijd. Dat wil zeggen dat het bijvoorbeeld in het oosten van Nederland eerder twaalf uur was dan in het westen. (omdat de zon in het oosten opkomt en in het westen ondergaat natuurlijk. Was het anders om, dan was het anders om. Denk ik) het goeie hieraan is dat tijd nog echt relatief was in die dagen. Tot in de 19e eeuw (alle jaren met 18 wie dat verzonnen, heeft is gek) was dit nooit een probleem. Niemand lag daar ook maar een seconde van wakker. Dat kwam vooral doordat er nog geen snelverkeer bestond als automobielen, treinen, vliegtuigen, brommers, fietsen, autopetten en er geen snelle communicatie middelen waren zoals internet, telefoon koeriersdiensten en postduiven.
Toen dat allemaal werd uitgevonden werd het begrip tijd opeens belangrijk. Ga je vanuit Amsterdam bellen met iemand uit Twente (Je vraagt je af wie dat dan doet, maar ja) Krijg je dus spraak verwarring over de tijd. Want in Twente is het dus ongeveer twintig minuten later omdat de zon daar twintig minuten eerder opgaat dan in Amsterdam. De lichtontvlambare Amsterdammer vindt dat het twaalf uur is en de laconieke Twent is van mening dat het al tegen half een loopt. Amsterdammer kwaad: Neem een ander in de maling klootzak! En belt nooit meer met Twente (ik had 'm nog zo gewaarschuwd). Voor een simpel gesprek valt het nog te overzien.
Maar neem nou het treinverkeer. Vooral treinverkeer van oost naar west en vice versa. Omdat de spoorwegen de internationale tijdaanduiding van Greenwich (dat ligt in Engeland) Daar is het twintig minuten vroeger dan in Amsterdam, gingen gebruiken leverde dit rare toestanden op. Het is namelijk wel handig als alle plaatsen waar je trein langs komt hieraan mee doen. Dat was dus niet altijd het geval. Een voorbeeld: De Gooise Stoomtram die reed van Amsterdam naar Hilversum. Onderweg komt de stoomtram dan langs Naarden en Bussum die wonder boven wonder de Greenwich tijd volgden. Hilversum deed dat dus niet: daar hadden ze liever de Amsterdamse tijd. Dus kon het gebeuren dat als je van Hilversum naar Amsterdam reisde je eerder in Bussum aankwam dan dat je uit Hilversum vertrokken was. Het spoorboekje was natuurlijk een ongelofelijke chaos. Ik heb wel gehoord dat dat nog niet veel verbeterd is.
Ander voorbeeld: Met het vliegverkeer zou dit helemaal een probleem zijn: gelukkig bestond dat honderd jaar gelden nog niet op grote schaal. Een reis van af vliegveld Twente naar Amsterdam Schiphol kon dan betekenen dat als het vliegtuig de afstand in minder dan twintig minuten kan afleggen je dus eerder in Amsterdam aankomt dan je in Twente vertrokken was. Deze twee voorbeelden bewijzen het: tijdreizen is dus mogelijk. Als je maar snel genoeg kan reizen. Waarom verpesten we ook altijd alle leuke dingen?
Hoe dan ook: op 1 mei 1909 werd er besloten door een minster, die tijd te veel had, dat voortaan in heel Nederland op officiële klokken (overheidsgebouwen, stations) een standaard tijd moest worden vermeld. Dit werd de tijd die in Amsterdam werd gehanteerd. De tijd van die mooie ouwe Westertoren. Laat niemand ooit nog zeggen dat Amsterdammers niet bij de tijd zijn! Eerst natuurlijk verwarring want als jij thuis de klok niet gelijk ging zetten met de standaard Amsterdamse tijd, dan kon het wezen dat je voortdurend je trein mistte of altijd te vroeg was. Wat een gedoe. Toen eindelijk iedereen in Nederland de Amsterdamse tijd hanteerde werd besloten dat dit internationaal niet heel handig was. Als het in Londen 12 uur was bijvoorbeeld dan was het in Nederland 20 over twaalf. Ook dat bleek weer lastig wegens de boven omschreven redenen die ik hier niet nogmaals zal herhalen wegens tijd gebrek.
De Duitse beaetting was er voor nodig om Nederland aan te laten sluiten bij de Midden-Europese tijd.
Het vult mijn gemoed met enige weemoed. Waarom moet tijd zo dwingend zijn? Er is al zoveel dat moet. Op tijd komen was lekker flexibel. Een half uur te laat? Natuurlijk niet. Ik leef volgens de tijd in Amsterdam. Ik kan er toch niets aan doen dat jullie een andere tijd hebben in Dokkum? Dat kan allemaal niet meer. Het is in Dokkum nu net zo laat als in Amsterdam.
Gelukkig voor de melancholici onder ons hebben we dan nog twee keer per jaar dat we ons druk kunnen maken over de tijd: Als het zomer of wintertijd wordt. Elke keer opnieuw moet het uitgelegd worden: Moet ie naar voren of weer terug gezet? Worden dan avonden dan langer of juist korter? Nee, wordt het 's ochtends eerder licht of juist later? Of is het eerder donker voordat ik naar bed moet? Ha het is nu nog licht. Gisteren ging ik pas slapen toen het donker was. Dus hoef ik niet naar bed. Ga het maar eens uitleggen! Niemand weet het op voorhand precies te vertellen. Wonder boven wonder komt het elke keer toch weer goed. En zijn er slechts enkelingen die ofwel een uur te vroeg dan wel te laat, al naar gelang de zomer of wintertijd wordt ingevoerd, op hun werk verschijnen. Wat dat betreft boft u dat ik vandaag geweldig goed bij de tijd ben!